Mijn zoektocht naar beter tekstbegrip
Begrijpend lezen. Als ik eerlijk ben, vond ik het altijd één van de lastigste onderdelen om écht goed neer te zetten in mijn klas. Niet omdat ik het niet belangrijk vind, juist omdat ik het zo belangrijk vind. Een leerling die een tekst goed leert begrijpen, kan er namelijk zoveel meer mee. Informatie vinden, iets nieuws leren, een verhaal volgen, verbanden leggen, een mening vormen of kritisch nadenken over wat iemand schrijft. Lezen is uiteindelijk overal.
Toch merkte ik bij mijn leerlingen steeds opnieuw dat begrijpend lezen niet vanzelf lukt doordat je een tekst en een aantal vragen op tafel legt. Een leerling kan een vraag goed beantwoorden, zonder dat hij daarmee automatisch laat zien dat hij de tekst ook echt begrepen heeft. En juist dat verschil bleef bij mij steeds meer hangen.
Het begon met Nieuwsbegrip
Toen ik begon met lesgeven, werkten wij met Nieuwsbegrip. Een methode waarbij je veel werkt met actuele teksten uit het nieuws. Op papier vond ik dat eigenlijk een mooi uitgangspunt. Kinderen lezen over onderwerpen die op dat moment spelen en oefenen ondertussen met begrijpend lezen.
Maar in mijn praktijk liep ik steeds vaker tegen hetzelfde probleem aan: de teksten waren voor mijn leerlingen gewoon heel lastig. Soms was zelfs de makkelijkste tekst al te moeilijk voor de groep waarmee ik werkte. Dat zag ik natuurlijk ook terug in de resultaten.
Ik merkte bovendien dat leerlingen soms best een vraag konden beantwoorden, maar dat ik daarna nog steeds niet het gevoel had dat ze de tekst écht begrepen. Ze hadden het antwoord gevonden, maar konden niet altijd vertellen waar de tekst nu eigenlijk over ging of waarom een bepaald antwoord klopte.
En dat zette mij aan het denken. Want wat heb je eraan als een leerling het goede antwoord aankruist, maar eigenlijk niet kan uitleggen wat hij gelezen heeft?
Toen kwam Estafette
Na Nieuwsbegrip zijn we bij ons op school meer gaan werken met Estafette. Estafette is natuurlijk in de eerste plaats een leesmethode, maar begrijpend lezen krijgt daarin ook een plek. Toch bleef ik bij de groepen die ik draaide zoeken naar iets waarvan ik dacht: hiermee krijgen mijn leerlingen echt meer grip op teksten.
Ik had het gevoel dat ik veel bezig was met vaardigheden en strategieën rondom begrijpend lezen, terwijl het daadwerkelijke begrijpen van de tekst soms naar de achtergrond verdween. Mijn vraag werd daardoor steeds duidelijker:
Hoe zorg ik ervoor dat een leerling niet alleen een vraag over een tekst kan beantwoorden, maar de tekst ook echt leert doorgronden?
Mijn zoektocht naar Close Reading
Eigenlijk was Close Reading voor mij niet helemaal nieuw. Vanaf de pabo was ik me er al een beetje in gaan verdiepen. Ik las erover, probeerde dingen uit en gebruikte in eerste instantie ook teksten en ideeën die ik online bij andere leerkrachten vond.
Het uitgangspunt sprak me steeds meer aan: een tekst hoeft niet na één keer lezen klaar te zijn. Sterker nog, misschien begint het echte begrijpen juist daarna.
Bij Close Reading staat de tekst centraal. Leerlingen lezen een tekst meerdere keren, verdeeld over verschillende sessies, waarbij iedere sessie een ander doel heeft. Door tekstgerichte vragen te stellen, worden leerlingen steeds opnieuw teruggebracht naar de tekst. Ze gaan niet alleen op zoek naar een antwoord, maar leren ook onderbouwen, verbanden leggen, met elkaar praten en nadenken over wat ze gelezen hebben. Dat zijn ook belangrijke uitgangspunten die worden beschreven in het boek Close Reading van Diane Lapp.
En hoe meer ik ermee ging werken, hoe meer ik dacht: ja, dit past veel beter bij wat mijn leerlingen nodig hebben.
Voor mijn Close Reading-lessen ben ik gaan werken met drie sessies:
Sessie 1 – ontdekken
De eerste keer maken we kennis met de tekst. Waar gaat het over? Wat valt op? Welke woorden kennen we? Wat denk je dat er gaat gebeuren?
In deze eerste sessie hoeft nog niet alles duidelijk te zijn. Eigenlijk wil ik vooral dat kinderen nieuwsgierig worden naar de tekst. Ze mogen voorspellen, vragen stellen en ontdekken wat er voor hen staat.
Niet meteen alles begrijpen en niet meteen alle antwoorden weten. Gewoon eerst de tekst leren kennen.
Sessie 2 – onderzoeken
Daarna gaan we terug naar de tekst. En juist daar gebeurt iets interessants.
Kinderen ontdekken vaak dingen die ze tijdens de eerste keer lezen helemaal niet hadden gezien. We zoeken informatie op, kijken nog eens goed naar woorden en zinnen en gaan op zoek naar verbanden. Soms moeten we een stukje tekst opnieuw lezen omdat het toch anders blijkt te betekenen dan we eerst dachten.
De tekst wordt steeds duidelijker, maar soms ook juist ingewikkelder. Want hoe beter je gaat lezen, hoe meer je ontdekt dat er in een tekst zit.
Sessie 3 – doordenken
En dan gaan we nog een stap verder.
Niet meer alleen: “Wat staat er?”
Maar ook:
“Waarom staat dat er?”
“Wat denk jij?”
“Hoe weet je dat?”
“Wat zou er gebeuren als...?”
“Kun je dat uitleggen met informatie uit de tekst?”
Daar begint voor mij het echte tekstbegrip. Een leerling hoeft namelijk niet alleen informatie uit een tekst te kunnen halen. Ik wil dat een leerling leert nadenken mét die informatie.
Naarmate ik meer met Close Reading werkte, merkte ik dat de keuze van de tekst ontzettend belangrijk is. Ik wilde niet zomaar teksten. Ik wilde rijke teksten. Teksten die iets te vertellen hebben, kinderen nieuwsgierig maken en uitnodigen om verder te denken. Teksten waar je met elkaar over kunt praten en waar misschien niet meteen één simpel antwoord op is.
Ook de afwisseling vind ik belangrijk. Niet alleen informatieve teksten, maar juist verschillende soorten teksten: verhalen, interessante onderwerpen, teksten die aansluiten bij de belevingswereld van kinderen en onderwerpen waar ze misschien nog helemaal niets vanaf weten. Want juist dat vind ik zo mooi aan lezen. Je kunt door een tekst ineens iets ontdekken waarvan je daarvoor niet eens wist dat je het interessant vond.
Mijn eigen materiaal
Toen ik mijn eigen lessen steeds verder ging ontwikkelen, merkte ik dat ik ook mijn werkbladen anders wilde maken.
Binnen het SBO kan een opdracht die voor ons als volwassenen heel duidelijk lijkt, voor een leerling toch een flinke drempel zijn. Daarom ben ik gaan werken met verschillende icoontjes.
Een icoontje voor lezen. Een icoontje voor schrijven. Een icoontje voor iets opzoeken. Een icoontje voor samen bespreken. En een icoontje voor tekenen of iets verwerken.
Het klinkt misschien als een klein onderdeel, maar voor mijn leerlingen werkte dit ontzettend prettig. Ze zagen meteen wat er van hen verwacht werd. Daardoor konden ze hun aandacht veel meer richten op de tekst zelf, in plaats van eerst te moeten uitzoeken wat ze precies moesten doen.
En dat was precies wat ik wilde!
Het mooiste gedeelte van mijn Close Reading-avontuur vond ik uiteindelijk wat ik in mijn klas zag gebeuren.
Kinderen werden beter in het praten over teksten. Ze gingen vaker terug naar de tekst om iets te controleren en ontdekten dat het antwoord niet altijd letterlijk in één zin stond. Ze leerden dat je iets kunt denken, maar dat je vervolgens ook moet kunnen uitleggen waar dat idee vandaan komt.
En misschien nog wel belangrijker: ze kregen steeds meer door wat je eigenlijk allemaal met een tekst kunt doen. Een tekst is niet alleen iets wat je leest en daarna een paar vragen over maakt. Je kunt een tekst onderzoeken. Je kunt erover praten. Je kunt iets opzoeken. Je kunt verbanden leggen. Je kunt je mening geven. Je kunt teruggaan en opnieuw lezen. En je kunt na drie keer lezen ineens denken: “Ohhh… nu snap ik het.”
Dat moment vind ik goud.
Close Reading is voor mij geen trucje
Ik denk inmiddels dat dit misschien wel het belangrijkste is wat ik over Close Reading kan zeggen. Het is voor mij geen trucje waarmee je begrijpend lezen ineens makkelijk maakt. Het is een andere manier van naar een tekst kijken.
Een manier waarbij je kinderen de tijd geeft om een tekst echt te leren kennen. Om terug te gaan, vragen te stellen, te twijfelen, samen te praten, iets opnieuw te lezen en steeds een beetje dieper te komen. Juist voor leerlingen in het SBO vind ik dat ontzettend waardevol. Want soms hebben kinderen niet nóg een strategie nodig. Soms hebben ze gewoon meer tijd, meer herhaling, een passende en rijke tekst en goede vragen nodig om te ontdekken dat ze het wél kunnen.
Dat is uiteindelijk ook de reden dat ik mijn eigen Close Reading-materiaal ben gaan maken. Ik wilde teksten en lessen die passen bij mijn leerlingen en bij de manier waarop ik zelf met Close Reading werk. Met drie duidelijke sessies: ontdekken, onderzoeken en doordenken. Met rijke teksten, vragen die kinderen steeds terugbrengen naar de tekst en werkbladen met visuele ondersteuning die duidelijk maken wat er van hen verwacht wordt.
En misschien is dat wel het mooiste wat ik uit mijn zoektocht heb gehaald: begrijpend lezen hoeft niet te beginnen bij het vinden van het juiste antwoord. Het mag beginnen bij nieuwsgierig zijn naar de tekst.
In mijn lesmateriaal vind je de Close Reading-lessen die ik vanuit deze aanpak zelf heb ontwikkeld. Met rijke teksten, drie sessies: ontdekken, onderzoeken en doordenken, en werkbladen met duidelijke visuele ondersteuning. Tip van mij: rijksteksten.org is voor mij een prettige website om teksten te zoeken!
Benieuwd geworden?
Bekijk dan mijn Close Reading-lesmateriaal. Misschien zit er een tekst tussen waarmee jij binnenkort samen met jouw groep ook net even wat dieper kunt gaan lezen. 💚
Reactie plaatsen
Reacties