Kikkervisjes: een onverwachte les!

In juni had ik met mijn klas een buitenles rondom het thema water. We gingen op zoek naar diertjes die in en rondom de sloot leven. Ik had alles netjes voorbereid: grote zoekkaarten met allerlei slootdiertjes erop, twee emmers, netjes en natuurlijk een klas vol enthousiaste kinderen. Buitenlessen zijn bij ons altijd een succes. Zodra de netjes tevoorschijn komen, veranderen de kinderen in fanatieke onderzoekers die het liefst ieder beestje dat beweegt willen vangen, bekijken en benoemen. 

In tweetallen gingen ze met hun netjes door het water en al snel kwamen de eerste ontdekkingen. We vonden zoetwatermosselen, watervlooien, watertorren, bootsmannetjes en nog allerlei andere kleine waterdiertjes. De kinderen waren volop aan het onderzoeken en kwamen steeds enthousiast naar ons toe om te vertellen wat ze hadden gevonden. Het was precies het soort buitenles waar ik op had gehoopt: lekker bewegen, samenwerken, onderzoeken en ondertussen heel veel leren zonder dat het voor de kinderen als een gewone les voelde.

Totdat er ineens drie kikkervisjes werden gevangen…….

Je kunt je waarschijnlijk wel voorstellen hoe enthousiast de kinderen toen waren. Ze kwamen trots met hun vangst naar ons toe en natuurlijk volgde vrijwel direct de vraag waarvan je eigenlijk al weet dat die gaat komen: "Juf, mogen we voor ze zorgen in de klas?"

We hadden op dat moment het thema water in de klas, dus ergens vond ik het ook ontzettend passend. Tegelijkertijd wist ik natuurlijk dat kikkervisjes niet eindeloos in een aquarium kunnen blijven en dat ze op tijd terug moeten naar de natuur. Maar ja, met allemaal ontzettend blije gezichten voor je is "nee" zeggen soms toch wat lastiger. We maakten daarom duidelijke afspraken. Zodra de kikkervisjes voor- en achterpootjes zouden krijgen en hun staart bijna verdwenen zou zijn, zouden ze weer terug naar de sloot gaan. De kinderen waren het daar helemaal mee eens.

En zo begon ons kleine kikkervisjesproject.

We gingen op zoek naar een aquarium, namen slootwater mee en verzamelden kroos en plantjes. Er werd komkommer gehaald als eten en iedere twee à drie dagen vervingen we het water. Toen de kikkervisjes groter werden en op een gegeven moment ook boven water adem moesten kunnen halen, legden we stukjes karton en kurk in het aquarium zodat ze daarop konden zitten. Ondertussen leerden we natuurlijk ook over de levenscyclus van de kikker. De kinderen konden precies volgen wat er met onze eigen kikkervisjes gebeurde en iedere dag was er wel iemand die even bij het aquarium stond om te kijken of er alweer iets veranderd was.

De betrokkenheid was enorm. Niet alleen mijn eigen klas vond het interessant, ook kinderen uit andere groepen kwamen regelmatig even kijken. De kikkervisjes waren inmiddels bijna schoolberoemdheden geworden.

Maar in die periode was het ook ontzettend warm. Vlak voor het weekend hadden we het slootwater nog vervangen. De kikkervisjes waren inmiddels behoorlijk gegroeid en hadden zowel achter- als voorpootjes gekregen, maar hun staart was nog niet helemaal verdwenen. Ons plan was dan ook om ze na het weekend, na ruim twee weken in de klas, terug te brengen naar de sloot.

Toen kwam maandag……

Het was inmiddels onderdeel geworden van mijn ochtendroutine om even bij de kikkervisjes te kijken. Alleen zag ik ze nergens. In eerste instantie dacht ik dat ze zich misschien ergens hadden verstopt of dat ze uit de bak waren gekropen. Ik ben dus goed gaan zoeken, maar al snel ontdekte ik helaas dat alle drie de kikkervisjes waren overleden.

En daar stond ik dan. Ik dacht echt: Jeetje, hoe ga ik dit aan de klas vertellen?

Deze kinderen hadden zich ruim twee weken zo betrokken gevoeld bij de kikkervisjes. Ze hadden voor ze gezorgd, het water vervangen, eten gegeven en iedere dag gekeken hoe ze veranderden. Ik wist daarom ook dat ik het niet zomaar tussen neus en lippen door kon vertellen.

Toen de kinderen binnenkwamen, zei ik in eerste instantie nog niets. Natuurlijk keken ze meteen in het aquarium en vroegen ze waar de kikkervisjes waren. Ik zei dat ze zich misschien een beetje hadden verstopt. Daarna begonnen we aan onze weekendkring en besloot ik het gewoon eerlijk te vertellen.

Ik vertelde dat de kikkervisjes in het weekend waren overleden. Ik legde uit dat het soms zo gaat in de natuur en dat het waarschijnlijk ook met de warmte te maken had gehad. Het allerbelangrijkste vond ik dat de kinderen wisten dat het niet aan hen lag. Ze hadden juist ontzettend goed voor de kikkervisjes gezorgd.

De klas was even stil, maar daarna kwam eigenlijk meteen de volgende vraag:

"Juf, wat gaan we nu met ze doen?"

En eerlijk gezegd wist ik daar zelf niet zo goed antwoord op te geven. Gelukkig hoefde dat ook niet, want de kinderen kwamen zelf met allerlei ideeën.

"Juf, we moeten ze wel begraven."

"Ze kunnen in de schooltuin."

"Ik maak wel een kist voor ze."

"Juf, ik maak de kruizen!"

Voor ik en mijn collega goed en wel doorhadden wat er gebeurde, was er een complete begrafenisplanning ontstaan. Er moesten natuurlijk ook namen komen. En daar kwamen de meest random namen voorbij. Uiteindelijk werden twee van de drie kikkervisjes omgedoopt tot Bert en Rodney. Het derde kikkervisje konden we op mysterieuze wijze niet meer terugvinden in de bak, dus die bleef naamloos.

Er werden kruisjes gemaakt, teksten bedacht en een kistje geknutseld. Binnen ongeveer een half uur was de hele begrafenis geregeld. De kinderen hadden alles zelf bedacht en iedereen had een taak. De kikkervisjes gingen in hun zelfgemaakte kistje mee naar de schooltuin, samen met de kruisjes en een paar kaarsjes.

En toen begon de begrafenis.

Iedereen was stil, maar het voelde eigenlijk helemaal niet zwaar of ongemakkelijk. De kinderen waren serieus bezig met het moment. De steen ging op het grafje, de kruisjes werden erbij gezet en de kaarsjes gingen aan. Mijn collega zette zelfs nog een behoorlijk zielig muziekje aan. Het was misschien een beetje hilarisch, maar de kinderen vonden het ontzettend passend.

Ik wilde het moment eigenlijk afronden, totdat één van de leerlingen aangaf dat hij nog iets wilde zeggen.

Hij begon met: "Lieve God, wij zijn hier samen omdat..." en vertelde vervolgens dat de kikkervisjes het heel leuk hadden gehad, dat wij het ook heel leuk met ze hadden gehad en dat we goed voor ze hadden gezorgd. Daarna begonnen andere kinderen ook dingen toe te voegen.

Mijn collega en ik keken elkaar op dat moment even aan. We vonden het oprecht een heel mooi moment, maar tegelijkertijd waren we ook een beetje onze lach aan het inhouden, omdat we onszelf nog steeds afvroegen hoe we hier precies terecht waren gekomen. Nog geen uur geleden waren we gewoon een weekendkring begonnen en nu stonden we met onze klas bij een zelfgemaakt grafje voor Bert en Rodney, inclusief kruisjes, kaarsjes en muziek.

En toch voelde het goed.

Toen we klaar waren, gingen we weer terug naar de klas en vervolgden we de dag eigenlijk alsof er verder niets bijzonders was gebeurd. Aan het einde van de dag hebben we nog even samen gereflecteerd op wat er was gebeurd. De kinderen vonden het een fijne gebeurtenis en konden goed uitleggen waarom we de kikkervisjes hadden begraven. Ze begrepen dat dit ook bij het leven hoort.

En juist dat vond ik zo bijzonder aan deze dag.

Ik had die ochtend een buitenles gepland over slootdiertjes. Ik had zoekkaarten klaargelegd en een duidelijk doel voor ogen. Uiteindelijk werd het een les over leven en dood, afscheid nemen, zorg dragen voor iets anders en samen omgaan met een gebeurtenis die verdrietig kan zijn.

Het heeft mij opnieuw laten zien dat kinderen ons soms enorm kunnen verrassen. Wij denken als volwassenen vaak dat we precies weten wat kinderen nodig hebben of hoe ze op een bepaalde situatie zullen reageren. Maar kinderen hebben hun eigen manier om naar de wereld te kijken. Ze begrijpen vaak al veel meer dan wij in eerste instantie denken en geven op hun eigen manier betekenis aan gebeurtenissen.

Wat ik misschien nog wel het mooiste vind, is dat zij van iets verdrietigs geen ontzettend zwaar moment maakten. Ze waren verdrietig, maar gingen vervolgens bedenken wat zij konden doen. En nee ik ben me ook zeer bewust dit niet bij elke situatie zo zal zijn, maar ze wilden afscheid nemen, maakten iets voor de kikkervisjes en zorgden er samen voor dat het een mooi moment werd. Dat is hun manier van kijken naar de wereld. Een andere bril dan die van ons, waar wij als volwassenen soms maar een klein stukje doorheen mogen kijken.

Voor mij zijn dit precies de momenten die onderwijs zo bijzonder maken. Natuurlijk zijn methodes, doelen en lessen belangrijk, maar sommige van de meest waardevolle lessen ontstaan juist op momenten die je vooraf helemaal niet hebt gepland.

En eerlijk? Ik had nooit gedacht dat drie kikkervisjes zo’n mooie les zouden geven. 🐸🤍